نسبت شهرنشینی در خوزستان ۷۱٫۸ درصد است
بر اساس نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰، جمعیت استان خوزستان بیش از چهار میلیون و ۵٣١ هزار نفر (حدود ۶٫۰۳درصد جمعیت کل کشور) بوده و از این لحاظ در رتبه پنجم را در بین استانهای کشور قرار دارد.
به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقهخوزستان، نسبت جنسی جمعیت استان ۱۰۱٫۸ است؛ یعنی به ازاء هر ۱۰۰ نفر زن (و دختر)، ۱۰۱٫۸نفر مرد (و پسر) وجود دارند.
در سالهای ۹۰-۱۳۷۵ سهم خانوارهای با یک تا ۴ نفر افزایش و سهم خانوارهای ۶ نفره و بیشتر (میانگین تعداد اعضاء خانوار) کاهش چشمگیری یافته است.
در گذشته، داشتن فرزندان زیاد برای اداره مزرعه خانوادگی، یک نعمت اقتصادی محسوب میشد و از این رو خانوادههایی که صاحب فرزندان بیشتری (به ویژه فرزندان پسر) بودند، از نیروی کار و قدرت بیشتری نیز برخوردار میشدند و متعاقب آن به امنیت اقتصادی و سیاسی بالاتری نیز دست مییافتند اما امروزه با رشد شهرنشینی و انتقال جمعیت از جامعه روستایی و کشاورزی به یک جامعه شهری، نه تنها تامین اقتصادی با داشتن فرزندان بیشتر و خانوادههای گسترده (شامل پدربزرگ، مادربزرگ و …) مشکلتر شده است، بلکه ضریب مطلوبیت آنها نیز در تابع رفاه نانآوران خانواده (پدر و مادر) کمتر شده است.
بنابراین با این مفهوم، افراد ضریب مطلوبیت بیشتری به رفاه خودشان میدهند و بر این باورند که با کاهش بار تکفل میتوانند به سطح رفاه بالاتری دست یابند.
امروزه عواملی چون شهرنشینی و متعاقب آن تغییر الگوی زندگی (برای مثال تغییر الگوی مسکن از واحدهای مسکونی گسترده به آپارتماننشینی)، فردگرایانه، کمرنگ شدن کار ویژه سنتی پدربزرگها، مادربزرگها و سایر بستگان نسبی در خانواده، قدرت اقتصادی پایین خانواده و ریسک ناشی از بار تکفل بیشتر و. . .، موجب هستهای شدن خانواده و کاهش تعداد خانوار در کشور شده است.
موج دوم افزایش جمعیت در خوزستان
جمعیت صفر تا ۴ ساله (اطفال) در سال ۱۳۹۰ نسبت به رقم مشابه در سال ۱۳۸۵، سالانه به طور میانگین ۳٫۳۸درصد (۲برابر میانگین نرخ رشد سالانه جمعیت کل استان) افزایش یافته که ناشی از رسیدن جمعیت متولد دهه اول انقلاب (موج اول) به سن تجدید نسل(باروری) است.
مقایسه جمعیت ۷۵ساله و بیشتر(سالمندان) در سال ۱۳۹۰نسبت به سال ۱۳۸۵، نیز بیانگر افزایش این رده سنی به میزان ۳۶٫۵ درصد است.
سهم جمعیت صفر تا ۱۴ ساله(کودکان و نوجوانان) از ۴۴٫۲ درصد در سال۱۳۷۵ و ۲۸٫۶درصد در سال ۱۳۸۵به ۲۶٫۴ درصد در سال ۱۳۹۰ کاهش یافته و در مقابل، سهم جمعیت ۶۵ ساله و بیشتر از ۳٫۸ درصد در سال ۱۳۸۵ به ۴٫۱ درصد در سال ۱۳۹۰افزایش یافته است. همچنین در سال ۱۳۹۰، سهم جمعیت ۶۵ ساله و بیشتر از جمعیت کل کشور ۵٫۷ درصد بوده است.
گفتنی است در بین گروههای سنی، گروه های سنی ۲۰ تا ۲۴ ساله و ۲۵ تا ۲۹ ساله خوزستان (متولدین دهه۱۳۶۰) به ترتیب دارای بیشترین درصد جمعیت بوده و ۲۳٫۷ درصد جمعیت استان در این دو گروه سنی قرار دارند.
افزایش نرخ رشد جمعیت شهری خوزستان
متوسط نرخ رشد سالانه جمعیت استان از ۱٫۳۳ درصد در دهه ۸۵-۱۳۷۵ به ۱٫۱۷ درصد در دوره زمانی ۹۰-۱۳۸۵ کاهش یافته است. در این دوره زمانی، در محدوده تقسیمات کشوری سال۱۳۹۱، نرخ رشد جمعیت شهری و روستایی استان به ترتیب ۱٫۳۸درصدو۰٫۶۸ درصد بوده است.
از سوی دیگر هرم سنی که نشان دهنده ساختار جنسی و سنی جمعیت است در سالهای ۱۳۷۵ و ۱۳۹۰تغییر چشمگیری یافته و در ۴ دهه ۹۰-۱۳۵۰(به جز دهه ۷۵-۱۳۶۵) استان خوزستان، مهاجرفرست بوده است. در دهه۷۵-۱۳۶۵، به دلیل بازگشت مهاجرین جنگ تحمیلی، استان خوزستان مهاجرپذیر بوده است.
در دهه۶۵-۱۳۵۵ (عمدتا)به دلیل وقوع جنگ تحمیلی، تعداد ۳۴۹ هزار نفر از مردم استان خوزستان به سایر استانهای کشور مهاجرت کردند ولی تعداد مهاجرین وارد شده به استان خوزستان در دهه بعد که جنگ خاتمه یافت، ۲۷۸٫۳ هزار نفر بود. بنابر این پیشبینی می شود در سالهای برنامه پنجم توسعه، نیز استان خوزستان مهاجرفرست باشد.
نسبت شهرنشینی در خوزستان ۷۱٫۸ درصد است
تعداد شهرهای استان از ۲۸ شهر در سال۱۳۷۵ به ۴۷ شهر در سال ۱۳۸۵ و ۶۲ شهر در سال ۱۳۹۰ افزایش یافته است.
نسبت شهرنشینی(سهم جمعیت شهرها از جمعیت کل استان) از ۶۲٫۵درصد در سال ۱۳۷۵ به ۶۷٫۲ در سال ۱۳۸۵ و ۷۱٫۸ درصد در سال ۱۳۹۰ افزایش یافته است. پس از سرشماری سال ۱۳۸۵ تا سال۱۳۹۱ تعداد ۱۴آبادی تبدیل به شهر و ۲۹آبادی به شهر ملحق شدند که در سال ۱۳۸۵ جمعیت آنها ۱۵۴هزار و ۴۰۶ نفر بوده است.
در سال ۱۳۹۰ (بر اساس تقسیمات کشوری سال۱۳۹۱)، جمعیت نقاط شهری استان خوزستان ۳ میلیون و ۲۵۱ هزار و ۸۸۱ نفر و جمعیت شهر اهواز ۳۴٫۲ درصد جمعیت نقاط شهری استان بوده است.
جمعیت کل ۱۹شهر (۳۰٫۶درصد شهرهای استان) که جمعیت هر یک از آنها در محدوده یکهزار و ۲۷۷ نفر تا ۶ هزار و ۲۳۹ نفر قرار دارد، ۱٫۹۸درصد (کمتر از ۲درصد) جمعیت نقاط شهری بوده است.
تعداد مناطق روستایی خوزستان
در سال ۱۳۹۰، استان خوزستان دارای تعداد ۶ هزار و ۴۱۹ آبادی شامل۳ هزار و ۷۷۱ آبادی دارای سکنه دایمی، ۲ هزار و ۱۱۸ آبادی خالی از سکنه دایمی و بقیه (۵۳۰آبادی) دارای سکنه یا خالی از سکنه موسمی بوده است.
آبادیهای دارای سکنه دایمی، شامل ۳ هزار و ۵۴۸ ده(روستا) و ۲۲۳ مزرعه (گاوداری، مرغداری و …) و مکان (پمپ بنزین، تعمیرگاه، پاسگاه انتظامی و …) بوده است.
۴۴٫۴ درصد روستاهای دارای سکنه، دارای یک تا ۱۹خانوار بوده و ۴٫۷درصد جمعیت روستایی(به جز مزارع و مکانها)در آنها ساکن بودهاند.
۶۱٫۹ درصد این روستاها در ناحیه کوهستانی استان( شهرستانهای اندیکا، لالی، مسجدسلیمان، ایذه، باغملک و شمالغرب دزفول) قرار دارند. همچنین ۷۳٫۳ درصد از روستاهای خالی از سکنه متعلق به این مناطق هستند.
۱۷٫۸ درصد روستاها، دارای۱۰۰خانوار یا بیشتر بوده که ۷۰٫۹ درصد جمعیت روستایی استان در آنها ساکن است. ۵۴٫۲ درصد این روستاها در ناحیه جلگه میانی استان(شهرستانهای اهواز، باوی، شوشتر، شوش، جنوب دزفول، دشتآزادگان و شادگان) قرار دارند.
منبع: دفتر آمار و اطلاعات استانداری خوزستان
نویسنده: کورش لطفی